موارد رافع مسئولیت کیفری

حامد امیری وکیل خوب کیفری در اصفهان در این مقاله قصد موارد رافع مسئولیت کیفری را شرح دهد، این موارد رافع مسئولیت شامل اعمالی می شوند که، اگر وجود داشته باشند، شخص مرتکب قابل مجازات کیفری نخواهد بود.

تعریف عوامل رافع مسئولیت کیفری

اشخاص چه حقیقی باشند و چه حقوقی بر اساس رفتار مجرمانه خود به دو دسته تقسیم می شوند:

۱-افراد دارای مسئولیت کیفری.

۲-افراد فاقد مسئولیت کیفری.

وکیل خوب در استان اصفهان اینگونه بیان میکند : اشخاصی که مسئولیت کیفری دارند افرادی هستند که با درک و از روی اراده و اختیار خود آن رفتار مجرمانه را مرتکب شده اند، در نتیجه باید مسئولیت رفتار مجرمانه خود را برعهده بگیرند.

حال باید ذکر کنیم که عواملی وجود دارد که رافع مسئولیت کیفری شخص شده و از هر شکل ضمانت اجرای کیفری منع می شود، ولی با این وجود همچنان مسئول جبران خسارت وارده به افراد هستند.

عوامل رافع مسئولیت کیفری عبارتند از: صغر، جنون، اشتباه، اجبار، مستی و بیهوشی.

عوامل رافع مسئولیت کیفری به دو دسته تقسیم شده است؛ بعضی از این عوامل باعث ورود لطمه به قدرت تشخیص فرد می شود یعنی آن را زایل می کند یا باعث نقصان آن می شود، و بعضی دیگر هم سبب زوال اراده یا نقص آن می شود، طفولیت جنون مستی جزو دسته اول هستند که زایل کننده ی قدرت تشخیص هستند، یعنی شخص در شرایطی است که حقیقت کارهای خود را متوجه نمی شود و رفتارهای درست را از غلط تشخیص نمی‌دهد. اکراه در دسته عواملی است که اراده را زایل می کند.

سئوالی که بیشتر افراد از بهترین وکیل اصفهان می پرسند این است که بعضی افراد مانند صغیر و مجنون که فاقد مسئولیت کیفری می‌باشند آیا از شمول خطاب قانونی خارج می‌شوند یا صرفاً به دلیل فقدان عنصر روانی مسئولیت ندارند؟

در پاسخ این پرسش اختلاف نظر وجود دارد، بر اساس ماده ۱۴۶ و ۱۵۰ قانون مجازات اسلامی، مجنون و صغیر مشمول خطاب قانونی هستند و مجرم هم به حساب می آیند و ارکان سه‌گانه جرم در عمل ارتکابی‌شان واقع می‌شود ولی با این حال مسئولیت کیفری نداشته و مجازات نخواهند شد. بنابراین اینکه می گوییم مسئولیت ندارند به دلیل نداشتن رکن معنوی نیست، بلکه به دلیل وجود مانع خارجی است

بررسی عوامل رافع مسئولیت کیفری:

۱-صغر:

بر اساس ماده ۱۴۷ قانون مدنی: سن بلوغ در دختران ۹ سال و در پسران ۱۵ سال تمام قمری است. پس اشخاصی که کمتر از این میزان سن دارند، صغیر حساب شده و مسئولیت کیفری ندارند. زیرا قدرت درک کردن و فهمیدن ماهیت افعال و اعمال خود را ندارند و به تبعات آن آگاه نیستند. صغیر به دو دسته صغیر ممیز و صغیر غیرممیز تفکیک می شود.

صغیر غیرممیز کودکی است که کاملاً قوه تشخیص و ادراک ندارد. مطابق فقه، کودکان زیر ۷ سال صغیر غیرممیز محسوب می شوند، چون هنوز قابلیت تشخیص خوب از بد را ندارند.

صغیرممیز، کودکی است که بالای ۷ سال و زیر سن بلوغ است. کودکان در این سن توانایی حداقلی تشخیص خوب و بد را دارند با این حال هنوز قدرت رسیدگی به کارهای خود به تنهایی را ندارند. همچنین جهت انجام امور حقوقی و مالی، به ولی، وصی یا قیم نیاز دارند.

پس نتیجه می گیریم که عنصر معنوی مانع از مسئولیت کیفری اطفال است، چون طفل اراده‌ای ناقص ناپخته و بی تجربه دارد. و به همین دلیل مسئولیت مدنی دارند و باید جبران خسارت کنند زیرا مسئولیت مدنی ربطی به عنصر معنوی ندارد و تنها کافی است میان رفتار شخص و خسارت وارده، رابطه سببیت وجود داشته باشد.

 ۲-جنون:

اگر قوه ادراک و تشخیص فردی دچار اختلال شود در اصطلاح عامیانه به او دیوانه (مجنون) می گویند. جنون از اقسام حجر است و مانع از تصرف فرد در اموال و امور مالی خود می شود. جنون به دو دسته تقسیم می شود، که عبارتند از:

۱-جنون مستمر یا دائمی.

۲-جنون موقت یا ادواری.

جنون مستمر یا دائمی: یعنی شخص بطور دائمی و برای همیشه قوه ادراک و تشخیص خود را از دست بدهد به دلیل بیماری یا هر چیز دیگری.

جنون موقت یا ادواری: حالتی است که فرد به دلیل اختلال هیجانی و عاطفی برای مدتی (نه همیشه) قوه تشخیص خود را از دست داده و تا برطرف شدن آن، نمی تواند اعمال حق کند یا از حقوق و اموال خود بهره ببرد.

در ابتدا لازم است جنون مرتکب احراز شود، چون بیماری‌های اراده همچون ضعف اعصاب خستگی روانی و اخلاقی و غیره از عوامل رافع مسئولیت کیفری نیستند. در علم پزشکی به حالت هایی مانند صرع  و هیستری و دو شخصیتی بودن هم جنون گفته می‌شود اما در حقوق به همه این موارد جنون نمی گویند، و صرفاً باید به اراده و قدرت تشخیص لطمه وارد شود. در نتیجه خواب مغناطیسی ممکن است از نظر حقوقی جنون به حساب آید.

عبارت های بیماری یا نقص عقلانی، مرض عقلی و بیماری روانی در علم پزشکی برای جنون به کار می روند ،اما در حقوق جنون کاربرد بیشتری دارد و این کلمه جنون صرفاً بر فقدان کامل تشخیص و اراده دلالت می کند. جنون خود به تنهایی بیماری خاصی نیست و حالت های مختلفی را در بر می گیرد پس چیزی که اهمیت دارد نتیجه ی حاصله از آن است یعنی اگر باعث از بین رفتن توانایی تشخیص و آزادی اراده شود جنون مد نظر قانون‌ گذار و در نتیجه رافع مسئولیت کیفری می ‌باشد، در غیر این صورت هیچ تاثیری ندارد. برای آن که جنون را ثابت کرد باید به سراغ قواعد عمومی رفت. قاعده عمومی در موارد رافع مسئولیت کیفری این است که باید این موارد ثابت شوند، به این دلیل که اصل بر عدم آنهاست و بر اساس اصل صحت سلامت روانی چیزی است که مطابق طبیعت شخص است.

جنون یک بیماری روانی است و تشخیص آن، مثل بیماری های دیگر یک امر تخصصی و فنی است. در نتیجه ضرورت دارد که دادگاه از نظریه پزشک متخصص استفاده کند، هرچند نظر پزشکان جنبه مشورتی دارد و دادگاه ملزم به پیروی از آن نظر نیست، ولی عرف دادگاه ها این است که به نظر اهل خبره احترام بگذارند، مگر در شرایطی که تردید معقولی نسبت به آن وجود داشته باشد یا دادگاه بخواهد برای اطمینان بیشتر نظر متخصصان دیگری را هم جلب کند.

۳-اشتباه:

اشتباه نیز دو دسته است: ۱- اشتباه حکمی و ۲- اشتباه موضوعی و باید بین این دو دسته تفاوت قائل شد.

۱-اشتباه حکمی: اشتباهی است که به جهل انسان نسبت به حکم قانون گذار و در نتیجه درک غلط از مقررات قانونی ربط دارد، و حالتی است که اگر شخص در این زمینه آگاهی داشت، مرتکب آن اشتباه نمی شد. پس، به جز در موارد و شرایط استثنائی، جهل و اشتباه نسبت به حکم قانون رافع مسئولیت کیفری نیست.

 ۲-اشتباه موضوعی: اشتباه موضوعی از موضوع، ماهیت رفتار و نفس عمل مجرمانه ناشی می شود. و هم چنین در جرایم عمدی چون قصد را زایل می کند و به این جهت مانع از تحقق و وقوع جرم می شود، از عوامل رافع مسئولیت کیفری به حساب می آید.

۴-اجبار:

یکی دیگر از موارد رافع مسئولیت کیفری، اجبار است. اجبار به معنای عام اکراه و اضطرار را شامل می شود. اجبار حالت و موقعیتی است که فرد به دلیل مشکلات و فشارهای شخصی درونی و یا فشارهای بیرونی، جرمی مرتکب می شود. در حقیقت اجباری حزو موارد رافع مسئولیت کیفری حساب می شود که برای هیچ شخص متعارفی قابل تحمل نباشد، همچنین حاصل خطای اولیه و قبلی شخص مرتکب نباشد، خطر تهدید کننده قریب الوقوع باشد و برای دفع آن چاره ای جز ارتکاب به فعل مجرمانه وجود نداشته باشد.

۵-مستی و بیهوشی:

مورد پنجم از موارد رافع مسئولیت کیفری، مستی و بیهوشی می باشد. شخص مست به سبب آن که قصد ارتکاب به جرم ندارد، مسئولیت کیفری نخواهد داشت. البته نکته ای بسیار اهمیت دارد این است که بین فردی که به دلیل مصرف مشروبات الکلی فاقد اراده و قصد شده، با شخصی که جهت ارتکاب به جرم و برای دفع ترس و جمع کردن شهامت و شجاعت خود مشروبات الملی بنوشد، تفاوت وجود دارد.

در حالت دوم، یعنی جایی که فرد برای انجام جرم مشروب الکلی بنوشد، نه تنها برای انجام عمل مجرمانه مجازات می بیند، بلکه به این دلیل که مشروبات الکلی مصرف کرده هم مجرم محسوب شده و قابل پیگرد قانونی برای این جرم نیز هست.

 بیهوشی یا خواب به حالت و موقعیتی گفته می شود که فرد اختیاری بر رفتار و اعضای خودش ندارد، و اگر در این حالت و موقعیت جرمی مرتکب شود، مسئولیت کیفری نداشته و اتهام مجرمانه ای بر او مترتب نمی شود. به طور مثال مادری در کنار نوزاد شیرخوار خود به خواب رفته و در حین چرخیدن در خواب ضربه کشنده بر نوزاد خود وارد کرده است. لازم به ذکر است که اگر شخص آگاهی داشته باشد از این که امکان دارد در خواب، بیهوشی یا هیپنوتیزم رفتار مجرمانه ای انجام دهد و با این علم بخوابد، هر رفتاری که در خواب یا بیهوشی انجام دهد، جرم کیفری داشته و قابل مجازات است.

همراهان همیشگی اگر در خصوص موارد رافع مسئولیت کیفری همچنان پرسشی دارید و تمایل به اخذ مشاوره و یا اعطاء وکالت دارید بهتر است از طریق وب سایت https://hamedamiri.com با وکیل متخصص در امور کیفری در ارتباط باشید.

جهت برقراری ارتباط با موسسه حقوقی حامد امیری در اصفهان از روش های درج شده در سایت اقدام بفرمایید.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>